محمود بن محمد چغمينى خوارزمى ( مترجم : اسماعيل ناظم )
129
قانونچه في الطب ( فارسى )
- و الآسمانجُونىُّ ، و النِّيلَجىُّ « 1 » ، فَكُلُّ « 2 » واحِدٍ منهما يَدُلُّ علي زِيادَةِ البَردِ بِالنِّسبَةِ إلى المَرتَبَةِ الّتى قَبلَها . - و الكُرّاثىُّ ، يَدُلُّ « 3 » علي احتِراقٍ شَدِيدٍ . - و الزِّنجارىُّ ، يَدُلُّ « 4 » علي احتِراقٍ أشَدَّ . - آسمانى و نيلى ، كه هر يك نسبت به درجه پيش از خود بر سردى بيشترى دلالت دارند . - گندنائى ، كه نشانه سوختن شديد دم است . - زنگارى ، كه نشانه سوختن بسيار شديد دم است . و أمّا السَّوادُ طيف سياه « 5 » فَمَراتِبُهُ أربَعةٌ « 6 » : - الأسوَد السّالِكُ من طَرِيقِ الزَّعفَرانِىِّ ، و يَدُلُّ علي سَوداءَ آخِذَةٍ من الصَّفراءِ . - و الأسوَد الآخِذُ من القُتمَةِ ، و يَدُلُّ علي سوداءَ آخِذَةٍ « 7 » من الدَّمَويَّةِ . اين طيف چهار درجه دارد : - رنگ ادرار ابتدا زعفرانى و سپس سياه شود . اين حالت نشانه سودايى است كه از سوختن صفرا حاصل شده است . - سياهى برآمده از رنگ سرخ تيره باشد . اين حالت نشانه سودايى است كه از سوختن دم حاصل شده
--> ( 1 ) . ب : والنيلنجى . ( 2 ) . ب : وكل . ( 3 ) . الف : و يدل . ( 4 ) . الف : و يدل . ( 5 ) . درباره سياهي رنگ ادرار دو نظر وجود دارد كه در زمان ملاحظه سياهي با هم اختلاف دارند . نظر اول اين است كه سياهي رنگ در يك مجلس ملاحظه شود و نظر دوم اين است كه رنگ ادرار در روزهاي متوالي تغيير كرده و در نهايت سياه شود . ظاهر عبارت مرحوم چغميني مويد قول اول است ، هر چند در سياه برآمده از رنگ زعفراني اشاره به قول دوم نيز دارد . ( 6 ) . الف و ب : اربع . ( 7 ) . ب : السوداء الآخذة .